Eric Leltz  RSS feed    

Mijn lagere school

Zondag 08 november 2026

Eric Leltz

Onlangs ging ik terug naar mijn oude lagere school. De gevel met ramen waarachter de klaslokalen lagen waren nog hetzelfde, de poort die je door moet om bij de ingang van de school te komen was minder hoog dan ik mij herinnerde en de speelplaats was voor een deel ingenomen door houten gebouwtjes. Het zal misschien mijn verbeelding zijn geweest maar in de school was de geur van krijt en natte jassen nog vaag aanwezig. 

Deze school is de plek waar me geleerd werd om me aan te passen. Hier leerde ik stilzitten, mijn hand opsteken en antwoorden te geven die passen binnen de maakbare wereld en de rationele waarden van de grote mensen wereld. Hier werd mijn wereld onttoverd. Wonderen verdwenen achter schema’s, verhalen achter cijfers en verbeelding achter “zoals het hoort”. 

In één van de lokalen was een kunstenaar bezig. Hij werkte aan een installatie over verbinding: een groeiend netwerk van tekeningen op houten handen. Hij keek op, glimlachte en vroeg of ik ook iets wilde bijdragen. “Kies een tekening,” zei hij, “en schrijf er iets bij. En maak daarna zelf een tekening waar een volgend persoon weer op kan reageren”. 

Ik ging zitten zoals ik jaren geleden ook in dat lokaal moet hebben gezeten. Ik pakte een potlood en begon te tekenen. Nu niet met een concrete opdracht maar vanuit mijn gevoel. Toen ik klaar was, legde ik de tekening op tafel in de keten van bijdragen. Iemand kan er nu op reageren en daarop weer iemand.

In de school die me ooit had onttoverd, werd door een simpele uitnodiging tot verbinding en het geven van ruimte om te creëren vanuit mijn hart, de betovering weer even voelbaar.

Een klein leugentje

Vrijdag 16 oktober 2026

Eric Leltz

Soms doet een klein leugentje meer goed dan de harde waarheid. Mijn dochter was doodsbang voor de tandarts. Haar moeder, die wist hoe belangrijk de controle was, vertelde een leugentje om bestwil: "De tandarts is een vriendelijke tovenaar. Hij gebruikt een magische staf die alleen maar kriebelt en daarna je tanden laat schitteren als sterren."

Desondanks ging mijn dochter met knikkende knieën mee naar de tandarts. In de stoel hield ze haar ogen dicht en stelde zich de tovenaar voor. De behandeling duurde maar een paar minuten. Toen ze buiten liep, glimlachte ze breed: "Mama, de tovenaar was echt heel aardig!"

Dankzij dat ene leugentje overwon mijn dochter haar angst. De woorden van haar moeder gaven haar moed en vanaf die dag ging ze zonder huilen naar de tandarts. En haar gebit? Dat ziet er 34 jaar later, nog steeds stralend uit. 

De nederige mens

Woensdag 07 oktober 2026

Eric Leltz

De mensheid heeft op aarde een prominente plaats ingenomen. Mensen zien zichzelf als rationeel wezen dat boven de natuur staat en deze zelfs naar zijn hand kan zetten, de maakbare wereld! Toch past enige bescheidenheid. Mensen kunnen heel veel, maar ze kunnen ook heel veel niet. 

Nicolaus Copernicus (1473-1543) zette de aarde uit het middelpunt van het universum en bewees dat deze om de zon draait. De aarde bleek een onbeduidend stipje in een uitgestrekt heelal. De mens was niet langer het centrum waaromheen alles draait maar een tijdelijke gast in een oneindig universum.

Charles Darwin (1809-1882) ging verder. Hij toonde aan dat de mens niet apart geschapen is als evenbeeld van God, maar voortkomt uit hetzelfde evolutionaire proces als alle andere organismen. Via natuurlijke selectie deelt de mens zijn oorsprong met apen en bacteriën. De mens is een dier onder de dieren, onderworpen aan dezelfde biologische wetten. Superioriteit over de natuur is een illusie. Mensen zijn producten van die natuur en afhankelijk van ecosystemen die ze niet kunnen beheersen.

Sigmund Freud (1856-1939) voegde een psychologische dimensie toe. Na de Verlichting heerste het geloof dat de mens rationeel, autonoom en meester over zijn lot was. Freud ontmaskerde dit zelfbedrog. Onder de oppervlakte van het bewustzijn borrelen irrationele driften, onbewuste conflicten en instinctieve verlangens. Mensen vallen gemakkelijk terug op agressie, seksualiteit en angst, in plaats van helder en vrij te handelen. Ze zijn niet de soevereine heerser van de eigen geest, laat staan van de buitenwereld. Wie denkt de natuur te kunnen onderwerpen, mag wel beseffen hoe weinig grip hij op zichzelf heeft.

René Girard (1923-2015) legde bloot dat de mens grotendeels functioneert via nabootsing. Deze ‘mimetische drang’ zorgt er voor dat we iets nastreven niet omdat we het zelf diep van binnen willen maar omdat anderen het doen of al hebben. Authenticiteit is zeldzaam, de mens is verweven met sociale mechanismen.

Het superioriteitsgevoel heeft in de loop der tijd heel wat butsen opgelopen, maar dat is tot nu toe onvoldoende gebleken om in te zien dat de (westerse) mens niet boven de natuur staat, maar hier deel van uitmaakt. Nederigheid is geen zwakte maar een voorwaarde voor realistisch handelen. Zo kan de mens zijn plaats in de natuur opnieuw innemen, niet als heerser, maar als deelnemer.

Fooi in de horeca? Foei!

Donderdag 10 september 2026

Eric Leltz

Het is een tafereel aan het einde van een gezellige avond in een restaurant dat velen zullen herkennen: de rekening komt en onderaan staat het vriendelijke verzoek om een fooi. Vaak vergezeld van voorgestelde percentages of een QR-code die direct naar een Tikkie leidt. Je voelt je schuldig als je niets geeft, maar eigenlijk is het een vreemd systeem.

In vrijwel geen enkele andere sector verwachten we dat de klant het salaris van de werknemer aanvult. De loodgieter stuurt een factuur voor de reparatie; daarbovenop een fooi voor vriendelijkheid, zou bizar zijn. Bij de kapper reken je de knipbeurt af en klaar. In de supermarkt bedank je de caissière, maar niemand voelt zich verplicht om extra geld in zijn of haar handen te drukken. Waarom dan wel in de horeca?

Economisch is het een slimme verschuiving van risico. De restauranthouder houdt op deze wijze de loonkosten laag en heeft altijd genoeg arbeidskrachten. Bij een rustige avond heeft het personeel niet veel te doen, maar de loonkosten blijven laag. Bij drukte moet het personeel flink aanpoten, maar het lage inkomen wordt wel gemakkelijker aangevuld door de fooien van de klant. De ondernemer externaliseert een deel van de personeelskosten naar de consument. Dat is heel begrijpelijk vanuit bedrijfsperspectief, maar het maakt de relatie tussen gast en bediening wel ongemakkelijk. De serveerster moet niet alleen haar werk goed doen, maar ook charmant, snel en begripvol zijn omdat een deel van haar inkomen ervan afhangt.

Psychologisch en sociaal is het nog lastiger. Fooien creëren een subtiele machtsverhouding. De glimlach van de ober voelt soms iets te gemaakt en de aandacht van de sommelier iets te persoonlijk. Is het oprechte vriendelijkheid of een investering in een aanvulling op het loon? Zo’n fooi komt dan eerder door manipulatie dan door goed werk. Dat voelt toch ongemakkelijk.

In Nederland proberen we er nog een beschaafd sausje overheen te gieten. Het is “vrijwillig” of “een blijk van waardering”, maar veel van het personeel in de horeca rekent op die extra’s. Vandaar de voorgestelde bedragen op de bon en de subtiele hints. Het is geen pure waardering meer, maar een verwachte aanvulling op een soms schamel loon. 

Een eerlijker alternatief is om gewoon een reëel loon te betalen en dat door te berekenen in de menuprijzen. En die prijzen zijn nu al zo hoog dat daar heel goed ook de fooien uit betaald kunnen worden. Transparantie in plaats van theater. Natuurlijk, een oprechte fooi voor buitengewone service moet kunnen, maar het huidige systeem waarin fooien routinematig verwacht worden en soms zelfs gevraagd worden, is absurd. Het verhult dat we een deel van het arbeidsloon hebben verplaatst naar de goodwill van de klant.

Justine Rasir

Zondag 30 augustus 2026

Eric Leltz

De Belgische hockeyster Justine Rasir miste de troostfinale op het WK. Niet omdat ze een rode kaart kreeg of een grove overtreding beging op het veld, maar omdat ze in een interview vlak na de verloren halve finale tegen Nederland haar frustratie niet kon inhouden. De Red Panthers zagen een verdiende gelijkmaker in de slotfase afgekeurd wegens een zeer omstreden besluit van de scheidsrechter. Rasir zei onder meer dat haar team “bestolen” was en vroeg zich hardop af “hoeveel de scheidsrechter had aangenomen”. De Internationale Hockeyfederatie (FIH) legde haar één wedstrijd schorsing op. 

Het is een beslissing die de wenkbrauwen doet fronsen. Natuurlijk mag je de integriteit van een arbiter niet in twijfel trekken. Beschuldigingen van omkoping zijn zwaar en ondermijnen het vertrouwen in de sport. De Hockeyfederatie heeft gelijk dat ze grenzen trekt. Maar de context telt. Rasir stond twintig seconden na een emotioneel geladen halve finale voor de microfoon, vijf minuten nadat het gelijkmakende doelpunt op een vragen oproepende manier was afgekeurd. Justine had het interview geweigerd omdat ze wel voelde dat ze nog teveel in de emotie zat maar kreeg geen keuze. Op zo’n moment, vol adrenaline, vol teleurstelling en met het gevoel van onrecht dat door het hele team golfde, is zelfbeheersing wel een hele grote opgave. 

Bestuurders zouden wat meer begrip mogen hebben voor sporters ‘in the heat of the moment’. Topsporters trainen jaren, offeren veel op en leven naar een groot toernooi toe. Wanneer alles in één controversiële beslissing lijkt te verdampen, barst gelukkig de emotie eruit. Dat is heel menselijk. Rasir bood meteen excuses aan voor haar woordkeuze. Later herhaalde ze dat ze spijt had en legde uit dat ze het interview niet professioneel had afgehandeld. Daarmee toont ze reflectievermogen en verantwoordelijkheidsbesef. Een schorsing die haar de kans ontneemt om mee te doen aan een wedstrijd om de bronzen medaille, voelt dan disproportioneel. Een waarschuwing of een gesprek achter gesloten deuren had volstaan.

De boodschap die de hockeyfederatie hiermee uitstuurt is helder: respect voor de arbitrage staat boven alles. Terecht. Maar respect werkt in twee richtingen. Sporters verdienen ook respect. Emoties horen bij de sport. Zonder passie en gedrevenheid zou hockey, of welke topsport dan ook, saai worden. Wie de emotie volledig wil uitschakelen, haalt de ziel uit de sport. Sporters zijn geen robots.

Rasir heeft fouten gemaakt met haar uitspraken. Ze is de eerste om dat zelf te erkennen, maar de straf mist evenwicht. Een federatie die de menselijke maat uit het oog verliest, riskeert dat sporters zich steeds meer inhouden of interviews weigeren. Dat is slecht voor de sport. Bestuurders zouden zich dat van achter hun bureaus mogen realiseren.

 

Archief



Rubrieken